Słownik podstawowych pojęć bankowych i ekonomicznych

przez | 23 stycznia 2020
Słownik podstawowych pojęć bankowych i ekonomicznych

Pojęcia bankowe, ekonomiczne i finansowe używane na tym blogu mogą być dla niektórych czytelników niezrozumiałe. W związku z tym, poniżej znajduje się kompletny słownik najczęściej używanych pojęć związanych z bankowością i ekonomią.

Zastosowanie ma tu kolejność alfabetyczna, ale jeśli poszukujesz konkretnego terminu – możesz użyć funkcji „wyszukaj na stronie” w Twojej przeglądarce. W tym celu wciśnij Ctrl+f, a następnie wpisz poszukiwaną frazę.

Wyjaśnienie podstawowych pojęć i terminów bankowych

 

Aneks do umowy – osobny dokument stanowiący korektę, dodatek, uzupełnienie do zawieranej umowy. W kontekście bankowości – najczęściej  chodzi o aneks do umowy kredytowej lub dot. prowadzenia rachunku bankowego. 

Apple Pay – cyfrowy portfel dostępny dla każdego posiadacza urządzeń firmy Apple (iPhone, Apple Watch, iPad oraz Mac). System płatności mobilnych swoją premierę miał w Stanach Zjednoczonych 20 października 2014 roku i od tej pory staje się coraz bardziej popularny na całym świecie. Apple Pay jest dostępny w Polsce od 19 czerwca 2018 roku. Według statystyk prezentowanych za pośrednictwem wikipedii, aż 94% ankietowanych Polaków odpowiedziało, że przynajmniej raz w życiu zapłaciło używając Apple Pay, a 64% użytkowników urządzeń firmy Apple używa tego systemu płatności od momentu pojawienia się go w Polsce. Cyfrowe portfele stają się coraz bardziej popularne.

Bank – podmiot prawa cywilnego (osoba prawna) uprawniony do wykonywania działalności polegającej na przyjmowaniu depozytów pieniężnych od swoich klientów, udzielaniu kredytów/pożyczek oraz wykonywaniu pozostałych czynności bankowych określonych przepisami prawa bankowego, a także tych wymienionych w statucie konkretnych banków.

Bankomat – specjalnie zaprojektowane urządzenie elektroniczne służące do dokonywania automatycznych wypłat posiadanej w banku gotówki za pomocą karty płatniczej i/lub systemów bezkartowych, takich jak BLIK. Bankomat może służyć również do druku potwierdzeń operacji oraz monitorowania stanu konta.

Bankowość elektroniczna – forma usług bankowych polegająca na umożliwianiu klientom dostępu i obsługi posiadanych produktów finansowych za pomocą urządzeń elektronicznych (Internet, telefon i inne urządzenia elektroniczne). Bankowość internetowa jest jedną z form bankowości elektronicznej.

Biuro Informacji Gospodarczej (BIG)– instytucja zajmująca się gromadzeniem i udostępnianiem danych o nieuczciwych dłużnikach. Dane do biur informacji gospodarczych przekazują podmioty, które zawarły z danym BIG’iem umowę – przede wszystkim banki, instytucje parabankowe oraz różnego rodzaju  firmy pożyczkowe. Dane gromadzone w bazach danych biur informacji gospodarczych są uwzględniane przy ocenie zdolności kredytowych. W Polsce działa pięć niezależnych od siebie biur informacji gospodarczej. Są to:  ERIF Biuro Informacji Gospodarczej, BIG InfoMonitor, Krajowy Rejestr Długów BIG, Krajowe Biuro Informacji Gospodarczej (KBIG), Krajowa Informacja Długów Telekomunikacyjnych (KIDT). Wszystkie powyższe podmioty są w stosunku dla siebie konkurencją, w związku z czym nie istnieje pomiędzy nimi wzajemna wymiana posiadanymi danymi. Aby skutecznie wykorzystać potencjał możliwości sprawdzenia ewentualnego przyszłego kontrahenta, zaleca się wystąpić z zapytaniami do wszystkich działających na terenie Polski biur informacji gospodarczej.

Bankowy Fundusz Gwarancyjny (BGF) – Instytucja zapewniająca gwarantowane wypłaty posiadanych środków pieniężnych zgromadzonych w bankach (oraz spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych) do wysokości określonej ustawą. Finanse, którymi dysponuje Bankowy fundusz gwarancyjny są pozyskiwane z obowiązkowych opłat nałożonych na podmioty objęte systemem gwarantowania wypłat oraz z budżetu państwa. W Polsce gwarantowany limit wypłaty środków zgromadzonych w banku przez jedną osobę jest równy 100 000  euro. Ten limit dotyczy wszystkich środków przechowywanych w danym banku. Bankowy Fundusz Gwarancyjny wypłaca należności w terminie 20 dni roboczych.

Biuro Informacji Kredytowej (BIK) – Podmiot założony przez działające na terenie Polski banki, którego zadaniem jest zbieranie i udostępnianie danych o spłaconych i aktualnie spłacanych zobowiązaniach finansowych. Przez zobowiązania finansowe należy rozumieć: kredyty, pożyczki, raty, karty kredytowe, debet, limity, a także poręczenia za osoby trzecie. Zadaniem Biura Informacji Kredytowej jest gromadzenie i udostępnianie danych o spłaconych i aktualnie spłacanych zobowiązaniach kredytowych, przez które należy rozumieć kredyty, pożyczki, karty kredytowe, limity, poręczenia kredytów. Gromadzenie i udostępnianie tych danych dotyczy klientów banków, instytucji para bankowych oraz firm pożyczkowych.

Bankowość internetowa – wszelkie operacje bankowe dokonywane przez klienta za pomocą Internetu. Bankowość internetowa to jeden z podtypów bankowości elektronicznej.

BLIK – płatność BLIK – polski system płatności mobilnych oparty o wykorzystanie jednorazowych kodów. Z systemu BLIK mogą korzystać wyłącznie osoby będące klientami banków uczestniczących w systemie,  w tej chwili są to m.in.: banki z grupy SGB, Alior Bank, Santander Bank, Bank Millennium, Polska SA, ING Bank Śląski, Inteligo, mBank, Getin Bank, T-Mobile Usługi Bankowe, BNP Paribas, Crédit Agricole, Pekao SA, PKO Banki Polski. BLIK umożliwia klientom banków dokonywanie płatności w sklepach poprzez urządzenia mobilne (smart fony/tablety). Dzięki systemowi płatności BLIK można także wypłacać gotówkę za pośrednictwem bankomatów oraz wykonywać natychmiastowe przelewy międzybankowe (z telefonu na telefon), a także wygenerowywać czeki z jednorazowym kodem do późniejszej realizacji.

Bluecash – nadzorowany przez Narodowy Bank Polski system służący do dokonywania błyskawicznych przelewów pomiędzy rachunkami założonymi w różnych bankach. Blue Cash działający w ramach Blue Media jest usługą dostępną w trybie 24h/7.

Czek – dokument umożliwiający wypłatę określonej na nim kwoty poprzez osobę wymienioną na czeku lub (w zależności od typu czeku) każdemu okazicielowi.

Debet – ujemne saldo na rachunku bankowym. Maksymalna kwota debetu zależy od wybranej oferty bankowej.

Depozyt – środki pieniężne zdeponowane w banku

Ekspozytura banku – synonim do: filia, oddział, placówka

Google Pay (GPay) – system płatności internetowej powstały na skutek połączenia dawnego Android Pay oraz Google Wallet. System stanowi główną konkurencję dla Apple Pay i jest dostępny w Polsce od listopada 2016 roku. Google Pay umożliwia dokonywanie płatności w sklepach, w Internecie oraz w aplikacjach mobilnych. Aplikacja została już zainstalowana ponad 100 mln razy, a licznik użytkowników stale rośnie.

Gotówka – fizyczna forma pieniądza w postaci banknotów oraz monet

Hipoteka – dokument ograniczający prawo rzeczowe do nieruchomości w celu zabezpieczenia wierzyciela (banku udzielającego kredytu hipotecznego)

IBAN – ang. International Bank Account Number – międzynarodowy standard zapisu numeru rachunku bankowego. W Polsce IBAN składa się z 28 znaków.

In blanco – dokumenty podpisane In blanco (przede wszystkim umowy, czeki, weksle) umożliwiają ich posiadaczowi na wpisanie dowolnej kwoty obciążającej wystawcę dokumentu.

Kapitalizacja – proces dopisywania do salda odsetek naliczonych od kapitału wyjściowego

Karencja w spłacie kredytu – wydłużenie czasu spłaty kredytu poprzez dopuszczalne opóźnienie spłaty części kapitałowej zobowiązania

Karta debetowa – karta płatnicza magnetyczna lub z chipem. Używanie karty debetowej pozwala na ograniczone generowanie tzw. debetu, czyli ujemnego salda rachunku do którego przypisana jest karta.

Karta kredytowa – karta płatnicza magnetyczna lub z chipem. Do wydania karty kredytowej nie jest potrzebne posiadanie rachunku bankowego. Karta umożliwia zaciąganie pożyczki w chwili dokonania płatności kartą – na warunkach ustalonych przez wydawcę karty (bank).

Komisja Nadzoru finansowego (KNF) – organ sprawujący kontrolę i nadzór nad rynkiem finansowym w Polsce. Do obowiązków komisji nadzoru finansowego należy sprawowanie nadzoru nad całym sektorem bankowym, rynkami kapitałowymi, firmami ubezpieczeniiowymi, rynkiem emerytalnym, instytucjami płatniczymi (w tym podmiotów będących pośrednikami płatności), instytucjami związanymi z pieniądzem elektronicznym (krypto walutami), giełdami internetowymi, podmiotami umożliwiających inwestowanie wszelkiego rodzaju oraz nad całym sektorem kas spółdzielczych

Krajowa Izba Rozliczeniowa (KIR) – instytucja polskiego sektora bankowego, która zajmuje się realizacją usług z zakresu rozliczeń i płatności międzybankowych, realizowanych w ramach elektronicznych systemów rozliczeń: Elixir, Euro Elixir i Express Elixir.

Lokata bankowa – produkt finansowy polegający na zawarciu umowy pomiędzy klientem, a bankiem. Klient zobowiązuje się do ulokowania swoich środków pieniężnych na lokacie, a bank do wypłaty  odsetek od wkładu klienta.

Leasing – stosunek cywilnoprawny w ramach którego jedna ze stron nadaje drugiej prawo do korzystania z określonego przedmiotu, w zamian za ustalone cykliczne opłaty (tzw. raty leasingowe).

Monit – dokument wzywający dłużnika do zapłaty należności.

Narodowy Bank Polski (NBP) – polski bank centralny, którego celem jest utrzymanie stabilnego poziomu cen, jedną z jego najważniejszych ról emisja pieniądza, pełni również funkcję banku państwa, prowadząc rachunki budżetu, obsługuje również zadłużenie i pożyczki państwowe.

Odsetki – koszty naliczane od pożyczonego kapitału lub zyski naliczane od zdeponowanego w banku  kapitału.

Opłaty bankowe – opłata pobierane przez bank za posiadania rachunków, kart płatniczych i kredytowych, a także wykonywanie płatnych operacji bankowych (do takich operacji mogą należeć np. korzystanie z bankomatów, przelewy zagraniczne lub realizacja poleceń zapłaty).

Parabank – instytucja parabankowa to podmiot prowadzący działalność upodobnioną do działalności banków, ale nie podlegającą prawu bankowemu.

PayPal – amerykański cyfrowy portfel i zorganizowane międzynarodowe usługi płatnicze umożliwiające przedsiębiorstwom i osobą prywatnym posiadającym adres e-mail wysyłanie oraz odbieranie płatności. System Paypal powstał w 1998 roku i od tego czasu stale się rozwija. Obecnie umożliwia dokonywanie płatności w 25 walutach i działa na terenie aż 190 krajów. Numerem konta w systemie paypal jest nasz adres e-mail, to na konkretne adresy e-mail wysyła i odbiera się pieniądze. Płatności paypal należą do jednej z najpopularniejszych form zapłaty za towary i usługi w Internecie.

PIN – (ang. Personal Identyfication Number) – Numer identyfikacyjny mający zastosowanie przy logowaniu się do bankowości internetowej oraz dokonywania płatności za pośrednictwem kart płatniczych, debetowych oraz kredytowych.

Podpis elektroniczny (podpis cyfrowy) – sposób potwierdzania autentyczności wysyłanych dokumentów lub informacji. Używanie podpisu elektronicznego gwarantuje, że wiadomość została wysłana przez właściwego nadawcę oraz, że nie została zmieniona pomiędzy wysłaniem i odebraniem. Dokumenty opatrzone poprawnym podpisem elektronicznym są równoważne dokumentom opatrzonym podpisem złożonym własnoręcznie. W Polsce Narodowe Centrum Certyfikacji prowadzi rejestr podmiotów upoważnionych do wystawiania i odnawiania podpisów elektronicznych.

Poręczenie – potoczna nazwa dla umowy cywilnoprawnej zobowiązującej jedną ze stron – poręczyciela – do spłaty zobowiązania dłużnika w przypadku gdyby ten sam go nie wykonał w określonym terminie. Mając odpowiednią zdolność kredytową, można poręczyć za kogoś za np. kredyt lub pożyczkę – i zostać gwarantem spłaty tego zobowiązania dla wierzyciela.

Pożyczka – operacja finansowa polegająca na udzieleniu (przez wierzyciela) określonej kwoty środków pieniężnych dłużnikowi. Dłużnik przeważnie zobowiązuję się do spłaty kapitału, wraz z określonymi w umowie odsetkami i konkretnym terminie (i/lub według konkretnego harmonogramu spłat ratalnych).

Prawo bankowe – unormowany zbiór zasad i norm prawnych regulujących działalność instytucji bankowych w Polsce.

Przelew – bezgotówkowa forma przekazu środków pieniężnych z jednego rachunku bankowego, na drugi.

Rada Polityki Pieniężnej (RPP) – organ decyzyjny działający w ramach Narodowego Banku Polskiego. Rada Polityki Pieniężnej decyduje o polityce pieniężnej państwa, poprzez ustalanie wysokości  podstawowych stóp procentowych, określanie panujących zasad rynkowych oraz zasad utrzymywania rezerwy obowiązkowej. RPP zatwierdza plan finansowy banku centralnego oraz sprawozdanie z działalności NBP (Narodowego Banku Polskiego).

Rata – określona w umowie kredytowej część kwoty otrzymanej przez dłużnika, którą należy spłacać według ustalonego z wierzycielem harmonogramu.

Rzeczywista roczna stopa oprocentowania kredytu (RRSO) – całkowity koszt kredytu, który oprócz samego oprocentowania uwzględnia również różnego rodzaju dodatkowe prowizje, opłaty i inne koszty niezbędne do uzyskania kredytu. RRSO wyraża się jako wartość procentową naliczaną od całkowitego pożyczanego kapitału w stosunku rocznym.

Saldo – stan konta posiadanego w banku rachunku. Saldo może być dodatnie lub ujemne.

Spread – różnica pomiędzy ceną sprzedaży i ceną kupna (np. walut lub papierów wartościowych)

Umowa pożyczki – umowa zawierana pomiędzy dłużnikiem i wierzycielem. W przypadku gdy umowa kwoty wyższej aniżeli 1000zł, umowa pożyczki powinna być, dla celów dowodowych, zawarta w formie dokumentowej. Umowa pożyczki zawiera: koszty pożyczki (oprócz oprocentowania, także koszty dodatkowe), harmonogram spłat pożyczki, zasady dot. naliczania dodatkowych opłat w przypadku opóźnień w spłacie zobowiązania oraz formy kontaktu pomiędzy stronami umowy. Umowa pożyczki jest jedną z najbardziej popularnych umów gospodarczych oraz podstawową czynnością kredytową.

Ustawa Antylichwiarska – zbiór zasad i norm regulujących możliwości udzielania pożyczek i kredytów. Ustawa Antylichwiarska ma na celu zabezpieczenie interesów obu stron umów pożyczkowych oraz wyeliminowania z rynku nieuczciwych praktyk. Ustawa antylichwiarska wprowadziła unormowane i określone przez tą ustawę ograniczenia dotyczące oprocentowań oraz pozaodsetkowych kosztów pożyczek.

WIBID – (ang. Warsaw Interbank Bid Rate) – z góry ustalona stała wysokość oprocentowania lokat bankowych w Polsce.  

WIBOR – (ang. Warsaw Interbank Offered Rate) – z góry ustalona stała wysokość oprocentowania pożyczek bankowych w Polsce.

Zlecenie stałe – w kontekście bankowości chodzi o złożone bankowi polecenie dokonywania przelewu określonej kwoty pieniędzy w sposób cykliczny. Takie przelewy realizowane są automatycznie, bez konieczności wykonywania jakichkolwiek dodatkowych operacji przez posiadacza rachunku którego zlecenie dotyczy.

Żyrant – potoczne określenie poręczyciela, czyli osoby która przejmuje długi osoby za którą poręczyła  w sytuacji gdy dłużnik nie spłaca ich w terminie uzgodnionym pomiędzy stronami w umowie.

Wyjaśnienie podstawowych pojęć i terminów ekonomicznych

Akcjonariusz – posiadacz akcji wyemitowanych przez spółkę akcyjną, który jest wpisany do księgi akcyjnej lub posiada akcje na okaziciela.

Aktywa – zasoby o wiarygodnie określonej wartości, których upłynnienie spowoduje korzyść ekonomiczną dla kontrolującego je posiadacza.

Bank Centralny – podmiot odpowiadający za funkcjonowanie całokształtu instytucji bankowych oraz norm, które określają ich wzajemne powiązania i stosunki z otoczeniem. Bank centralny zajmuje się prowadzeniem polityki pieniężnej Polski.

Bańka spekulacyjna – nieuzasadniony, samonapędzający się, irracjonalny proces wzrostu cen danego dobra znajdującego się na rynku. Ceny wynikające z utrzymywania się bański spekulacyjnej nie mają pokrycia w faktycznej wartości określonych dóbr.

Bessa – utrzymujący się w czasie trend spadkowy cen papierów wartościowych

Bilans – wzajemne zestawieni posiadanych przez dany podmiot aktywów oraz pasywów

Deficyt budżetowy – ujemne saldo w budżecie danej instytucji (np. państwa) wynikające z wydatków przewyższających koszty w analizowanym okresie rozliczeniowym.

Dług publiczny – suma zadłużeń podmiotów działających w obrębie sektora finansów publicznych, ale ustalana z wykluczeniem zobowiązań pomiędzy podmiotami należącymi do tego sektora.

Dywidenda – pieniądze wypłacane akcjonariuszom na podstawie postanowienia walnego zgromadzenia; część zysku firmy przeznaczona na wypłatę wynagrodzeń.

Emitent – podmiot emitujący papiery wartościowe (akcje). Emitentami, oprócz spółek akcyjnych, mogą być także: Skarb Państwa, Bank centralny oraz instytucje działające w ramach samorządów.

Forex – nieregulowany międzynarodowy rynek walutowy.

Giełda papierów wartościowych (GPW) – spółka kontrolowana przez Skarb Państwa, która zajmuje się organizowaniem bezpiecznego handlu instrumentami finansowymi zatwierdzonymi przez Komisję Nadzoru Finansowego.

Hossa – utrzymujący się w czasie trend wzwyżkowy cen papierów wartościowych

Inflacja – zjawisko charakteryzujące się wzrostem ogólnego poziomu cen towarów i usług znajdujących się w obrocie. Uważa się, że inflacja na niskim poziomie jest pozytywnym zjawiskiem, które napędza gospodarkę kraju. Przeciwieństwem inflacji jest deflacja – oznaczający ogólny spadek cen.

Makler – pośrednik z odpowiednimi zezwoleniami na pośredniczenie w transakcjach kupna i sprzedaży papierów wartościowych.

Marża – w handlu oznacza różnicę pomiędzy ceną zakupu danego towaru oraz ceną jego sprzedaży. W przypadku zakupu towaru za 60zł, a następnie jego sprzedaży za 100zł – marża wynosi 40zł.

Produkt Krajowy Brutto (PKB) – łączna wartość (suma) wszystkich dóbr i usług wytworzonych w danym kraju w ciągu roku.

Przychody – wpływy ze sprzedaży.

Zysk – różnica pomiędzy przychodami oraz wszystkimi kosztami prowadzenia działalności.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *