Rada Polityki Pieniężnej – organ wykonawczy NBP

przez | 23 marca 2020
Rada Polityki Pieniężnej

Rada Polityki Pieniężnej jest organem Narodowego Banku Polskiego wprowadzonym w konstytucji. W rzeczywistości jest jednostką wykonawczą NBP, a więc odpowiada za wprowadzenie, realizację i ocenę polityki pieniężnej. W praktyce oznacza to olbrzymie kompetencje RPP.

Rada Polityki Pieniężnej - zadania

Zadania RPP są jasno określone, a podstawowym jest podejmowanie takich kroków, które zapewnią stabilność złotego na rynku międzynarodowym. Mówiąc w pewnym skrócie, chodzi o to, żeby utrzymać inflację na poziomie od 1,5 do 3,5% rocznie. Jest to elementarny cel, a do realizacji kolejnych zadań Rada może przystąpić tylko wtedy, kiedy nie kolidują one właśnie z celem inflacyjnym. Oznacza to, że RPP zrealizuje drugie ze swoich zadań – wspomaganie wzrostu gospodarczego – tylko wtedy, kiedy nie doprowadzi to do przekroczenia celu inflacyjnego. Brzmi to dość zawile, ale warto przypomnieć sobie, że RPP jest organem banku centralnego. Ten z kolei ma przede wszystkim zapewniać stabilność waluty, a nie działać na rzecz rozwoju gospodarczego.

Oczywiście w związku z tak zarysowanymi zadaniami głównymi pojawiają się zadania poboczne. Są nimi: ustalanie celów i środków polityki pieniężnej, kontrola jej wykonania i raportowanie Sejmowi. RPP kontroluje też stopy procentowe, reguluje zasady rezerw bankowych i ustala ramy dla działań NBP na rynku finansowym i bankowym. W szerokim sensie Rada Polityki Pieniężnej ma też za zadanie ustalić   zasady   działania  wolnego   rynku.   Wykonuje  to  przez   wydawanie  konkretnych  zaleceń  i regulowanie rynku w drodze oddziaływania na instytucje bankowe.

Zadania Rady Polityki Pieniężnej są określone w Ustawie o Narodowym Banku Polskim i są tam wyrażone wprost. 

Rada Polityki Pieniężnej - funkcje

RPP pełni przede wszystkim funkcje wykonawcze w ramach NBP. Jest organem planującym, realizującym i kontrolującym wykonywanie założeń polityki pieniężnej. Jest także organem kontrolnym – zarówno wobec samej siebie, jak i NBP jako całości. Poboczną funkcją Rady jest funkcja sprawozdawcza wobec Sejmu.

Podkreślenia wymaga, że większość decyzji opracowywanych w ramach Narodowego Banku Polskiego wymaga wydania w formie postanowienia, decyzji lub zaleceń Rady Polityki Pieniężnej. W pewnym sensie więc Rada pełni funkcję autoryzacyjną wobec celów i działań NBP.

Funkcje Rady Polityki Pieniężnej, w przeciwieństwie do zadań, nie są wyrażone wprost. Ich definicja wynika z charakteru zadań, stąd też różne źródła z różną szczegółowością opisują funkcje RPP.

Rada Polityki Pieniężnej - kadencja

Rada Polityki Pieniężnej składa się z przewodniczącego oraz dziewięciorga członków. Przewodniczącym staje się „z urzędu” prezes Narodowego Banku Polskiego – mianowany przez Sejm na wniosek prezydenta na 6-letnią kadencję. Natomiast członków RPP wybiera – na 6-letnią kadencję – prezydent, Sejm i Senat (każdy z organów powołuje troje członków).

Warto podkreślić, że choć długość kadencji przewodniczącego i członków jest identyczna, to są oni powoływani w różnym czasie i różnym trybie. Doprowadza to do sytuacji, w której ci sami członkowie rady w okresie swojej kadencji pozostają na stanowiskach, mimo że zmienia się przewodniczący. Wynika to z tego, że przewodniczącym RPP jest prezes NBP, a tym nie można być dłużej niż 2 kadencje. Z kolei ograniczenie kadencyjności członków Rady nie obowiązuje.  Do tej pory jednak (RPP działa od 1998 roku) skład jest zmienny.

Rada Polityki Pieniężnej a stopy procentowe

Podstawowym środkiem, który RPP wykorzystuje do realizacji swoich zadań, są stopy procentowe. W polskiej polityce pieniężnej funkcjonuje pięć form stóp: stopa referencyjna, stopa lombardowa, stopa depozytowa oraz stopa redyskonta weksli i stopa dyskonta weksli. Największe znaczenie ma stopa referencyjna. Jest ona definiowana jako rentowność 7-dniowych bonów pieniężnych. Poza tym RPP ustala stopy rezerwy obowiązkowej, które jednak mają mniejszy wpływ na rynek.

Referencyjna stopa procentowa jest składową oprocentowania kredytów, stąd jej duży wpływ na gospodarkę. Jej obniżenie oznacza, że dostępność kredytów się zwiększy, bo zmaleje ich koszt. Jednocześnie jednak spadnie rentowność instrumentów oszczędnościowych, co może spowodować zmianę dostępności pieniędzy na rynku. Zmiany stóp procentowych są często kontrowersyjne, natomiast należy pamiętać o głównym celu działania RPP. Jest nim utrzymanie stabilności waluty na rynku międzynarodowym. Z kolei  regulacja kosztów na rynku krajowym jest problemem drugorzędnym, który powinien być realizowany przez inne organy.

RPP jest zasadniczo dość konserwatywnym organem i stosunkowo rzadko podejmuje decyzje o zmianie stopy referencyjnej. Niedawna ich obniżka (marzec 2020) była pierwszą podjętą od kilku lat. Należy jednak zauważyć, że zmiana referencyjnych stóp procentowych jest najsilniejszym rodzajem działania, jaki może podjąć RPP, ponieważ wpływa bezpośrednio na sporą część rynku. Jako metody uzupełniające stosuje się zmiany innych stóp, które wywierają mniejszy wpływ i oddziałują głównie na sektor bankowy.

Zmiana stóp referencyjnych bardzo szybko i w widoczny sposób przekłada się na wartość inflacji. Stąd też modyfikacja tylko tej jednej stopy pozwala zmienić zarówno bieżące wyniki, jak i w znaczny sposób wpływa na prognozy. Z tych prognoz  Rada Polityki Pieniężnej  musi składać sprawozdanie po zamknięciu roku budżetowego.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *