Narodowy Bank Polski – rola i funkcje

przez | 21 lutego 2020
Narodowy Bank Polski

Chyba żadna instytucja finansowa w Polsce nie jest tak szeroko znana, jak Narodowy Bank Polski. Jednak niewiele osób zdaje sobie z tego sprawę czym się on zajmuje, jak jest zorganizowany i co w rzeczywistości zależy od decyzji polskiego banku centralnego. By pomóc ci lepiej zrozumieć jego rolę, przygotowałem krótki artykuł, z którego dowiesz się najważniejszych rzeczy o NBP. 

NBP - historia

Polska historia bankowości centralnej zaczęła się tuż po odzyskaniu przez nasz kraj niepodległości w 1918 roku. W pierwszej kolejności rolę centralnego emitenta ówczesnej waluty – marki polskiej – pełniła Polska Kasa Pożyczkowa. Jeszcze w tym samym roku została przekształcona w Bank Polski. W latach dwudziestych, podczas światowego kryzysu gospodarczego Bank Polski odegrał istotną rolę w walce z szalejącą hiperinflacją, wprowadzając nową walutę – polskiego złotego. Po drugiej wojnie światowej bank przekształcony został w Narodowy Bank Polski – realny mono bank działający na terenie Polski. Po upadku komunizmu to właśnie NBP stał za zakończoną sukcesem denominacją złotego. Uchwalona w 1997 roku konstytucja uregulowała rolę Narodowego Banku Polskiego i uczyniła z niego typowy bank centralny. W jego rolę wlicza się m.in. polityka pieniężna, kursy walut czy emisja pieniądza. 

Rola i funkcje Narodowego Banku Polskiego

Jedną z najważniejszych ról Narodowego Banku Polskiego, określoną w Konstytucji z 1997 roku jest emisja pieniądza. To właśnie NBP ma wyłączne prawo do drukowania Polskiego Złotego i dopisywanie go do swoich bilansów. Podobnie zresztą  jak inne banki centralne na świecie.  Poza tym Konstytucja nakłada na niego obowiązek utrzymywania stabilnego poziomu cen w gospodarce. Dodatkowym zadaniem jest wspieranie polityki gospodarczej rządu (w sposób niepodważający stabilności cen). Zgodnie z przyjętą w 2003 Strategią Polityki Pieniężnej cel inflacyjny NBP wynosi 2,5% (+- 1 punkt procentowy). 

Obok funkcji banku centralnego NBP pełni także funkcję banku państwa – rozliczając i prowadząc rachunki budżetu, obsługuje zadłużenie i pożyczki państwowe. Nie może jednak bezpośrednio finansować rządowego deficytu. Robi to więc, podobnie jak większość banków centralnych na świecie, nieco okrężną drogą. Zwiększa na przykład swoje bilanse i stosuje ultra luźną politykę finansową, motywując banki komercyjne do zakupu wyżej oprocentowanych obligacji. 

NBP jest również “bankiem banków” ponieważ prowadzi ich rachunki i BFB (Bankowego Funduszu Bankowego) oraz gromadzi rezerwę cząstkową innych banków. Zarządza i gromadzi również rezerwy walut obcych. Tym samym dokonuje interwencji na rynku i wpływa na kursy walut NBP, kształtując politykę monetarną. 

Narodowy Bank Polski działa również na innych płaszczyznach – emituje monety i banknoty kolekcjonerskie, wykupywane następnie przez osoby zajmujące się numizmatyką.Prowadzi  również szeroko zakrojoną działalność statystyczną – analizuje wielu instrumentów, m.in. z niebankowych instytucji finansowych, emisji papierów wartościowych, czy informuje o kursach walut. Dla banków to właśnie średni kurs NBP jest podstawą do obliczania transakcji finansowych. NBP zajmuje się także edukacją – m.in. edukacją o działaniu rynku finansowego, popularyzowaniem szeroko rozumianej wiedzy ekonomicznej. 

Narodowy Bank Polski - kursy walut

Narodowy Bank Polski

Jednym z powszechnie znanych zadań Narodowego Banku Polskiego jest obliczanie średnich kursów walut. Dla 35 wymienialnych walut ich ceny NBP podaje codziennie między godziną 11.45 a 12.15. Natomiast średni kurs euro, który NBP oblicza na podstawie aktualnych kursów rynkowych, jest podawany o godz.11. Cennik walut mniej popularnych (niewymienialnych na światowych rynkach) NBP podaje w każdą środę.

Kursy kupna i sprzedaży walut w kantorach i bankach, często różnią się od tych podawanych przez NBP. Wynika to z faktu, że właściciele firm komercyjnych działają zgodnie z rynkową zasadą swobody umów i ustalają ceny walut według własnego uznania. Spora konkurencja sprawia, że kursy w kantorach często dążą do tych obowiązujących na rynku międzybankowym. Nie jest przecież niczym dziwnym fakt, że w niektórych kantorach spread walutowy jest znacznie mniejszy niż w NBP. Przynajmniej jeśli chodzi o te najpopularniejsze waluty (euro, dolar, funt, frank szwajcarski).

Komu potrzebne są w takim razie podawane przez Narodowy Bank Polski kursy walut? Przede wszystkim dla banków to właśnie średni kurs NBP jest podstawą do obliczania transakcji finansowych. Korzystają z tego również  księgowi. Zgodnie z przepisami podatkowymi i zasadami rachunkowości, w niektórych sytuacjach przeliczenia waluty obcej na złote wykonuje się według średniego kursu NBP (z poprzedniego dnia roboczego).  Pomimo tego, że średni kurs NBP tylko w pewnym przybliżeniu odzwierciedla sytuację panującą na rynku walutowym, wiele osób korzysta z baz danych NBP. Dzięki nim można łatwo sprawdzić jak w poprzednich latach kształtowały się notowania danej waluty.

 

Jak NBP wpływa na twoje życie?

Być może wydaje ci się, że działania podejmowane przez Narodowy Bank Polski mają niewielki wpływ na twoje życie. Być może przychodzi ci do głowy ogłaszany  kurs euro NBP czy kurs dolara. Jednak w rzeczywistości od polityki podejmowanej przez będącą integralną częścią banku Radę Polityki Pieniężnej zależy bardzo wiele – również w twoim portfelu. Dlaczego?

Przede wszystkim jednym z najmocniejszych instrumentów do kształtowania polityki monetarnej stosowanych przez Banki Centralne są manipulacje stopami procentowymi. W teorii niższe stopy procentowe stymulują wzrost gospodarczy, ponieważ niskie stopy to niskie oprocentowanie kredytów. To z kolei motywuje ludzi i przedsiębiorstwa do zwiększania aktywności finansowej – dokonywania inwestycji czy większej konsumpcji. Łatwy dostęp do taniego pieniądza ma także negatywne strony. Podnosi chociażby inflację (ponieważ jest więcej pieniędzy w obiegu), a także sprzyja powstawaniu baniek (np. na rynku nieruchomości, gdzie ostatnich wzrostów w żaden sposób nie da się logicznie uzasadnić). By zapobiegać nadmiernemu wzrostowi inflacji, RPP zazwyczaj podnosi stopy procentowe, co zmniejsza ilość pieniędzy w obiegu (kredyty są droższe). Natomiast w konsekwencji przyhamowuje to aktywność finansową na terenie kraju. Dzięki temu oszczędzający nie tracą zbyt szybko siły nabywczej swoich oszczędności. 

Tak więc Bank Centralny to nie tylko ogłaszane przez NBP kursy walut, ale stopy procentowe, drukowanie waluty, rozliczanie banków, prowadzenie statystyk, edukacja i banknoty i monety kolekcjonerskie. Jego rola w naszym życiu jest większa, niż mogłoby się wydawać. 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *